Hoca Ahmet Yesevi Kimdir, Hayatı, Eserleri ve Edebi Kişiliği | Türk Bilgin

Hoca Ahmet Yesevi Kimdir, Hayatı, Eserleri ve Edebi Kişiliği

İslam dünyasının büyük alimlerinden olan Ahmet Yesevi kimdir, hayatı ve eserleri hakkında bilgiler bulunduran makalemizi siz değerli okurlarımız için hazırladık. Bilgiyle kalın…

Ahmet Yesevi Kimdir


Ahmet Yesevî, 11. yüzyılın sonlarına doğru Batı Türkistan’da, bugünkü Kaza­kistan sınırları içinde bulunan Çimkent bölgesinin Sayram şehrinde doğmuştur. Doğum tarihi hakkında kesin bir bilgi yoktur. Ahmet Yesevi ilk Türk tasavvuf alimlerinden birisi ve Yesevilik tarikatının kurucusudur.

Küçük yaşlarda annesini ve babasını kaybeden Ahmet Yesevî, daha sonra ab­lasıyla Yesi şehrine gitmiş ve burada eğitimine devam etmiştir. Tasavvuf eğitimini ilk olarak yaşadığı şehir olan Yesi‘de, Aslan Baba’dan almıştır. Sonra Buhara’ya gidip Şeyh Yusuf Hemedanî’nin talebesi olmuştur. Ahmet Yesevî, eğitimini burada tamam­lamış ve hocasının çok değer verdiği bir müridi olarak onun sevgisini kazanmıştır. Yesi şehrinde Aslan Baba’dan aldığı tasavvuf eğitiminin ardından Buhara şehrinde de Şeyh Yusuf Hemedanî’den öğrendiği dinî ilimlerle hem maddi hem manevi bü­tün ilimlerde çok üst makamlara çıkmıştır.

Ahmet Yesevî, hocası Hemedanî ölünce Yesi’ye geri dönmüş, burada şehir hal­kına ve bölge insanına büyük tesirleri olmuştur. Ahmet Yesevi’nin saygın bir din alimi olmasından dolayı özellikle İran, Horasan ve Azerbaycanda yaşayan göçebe Türkler onun kurmuş olduğu Yesevilik Tarikatından etkilenerek onu bir manevi lider olarak görmekteydiler.

Ahmet Yesevi tarafından Buhara’da bıraktığı Şeyh Adülhalik Gücduvani, bir çok öğrenci ve din alimi yetiştirmiş ve kendisinin vefat etmesinden sonra yerine geçen öğrencisi Muhammed Bahaüddin Nakşbend‘in kurmuş olduğu Nakşibendiye Tarikatının etkisi Buhara’nın çevresine yayılarak Afganistan olmak üzere özellikle Hindistan ve Anadolu’nun müslümanlaşmasında büyük etkisi olmuştur.

Hoca Ahmet Yesevi’nin Edebi Kişiliği


O zamanlar Rum diyarı olan Anadolu’ya fetihler başladığı dönemde Hoca Ah­met Yesevî, müritlerini önden Anadolu içlerine göndermiş, buralarda söz ve davra­nışlarıyla örnek olmalarını ve İslam dinini anlatmalarını istemiştir. Ahmet Yesevî’nin Anadolu’ya gönderdiği talebelerine Alp Erenler denilmiştir. İlk fetihlerle birlikte Alp Erenler, Horasan erenleri olarak Anadolu’ya girmiştir. Örneğin, Hacı Bektaş Veli ve Sarı Saltuk, Ahmet Yesevî’nin Anadolu’ya manevi fetihler için yolladığı halifeleridir.

Hoca Ahmet Yesevi’nin Allah’a ve peygambere olan sevgisi ve bağlılığı onu Allah sevgisinden ve onun rasülü olan peygamber efendimizin sevgisinden başka bir sevgi gönlünde hiç beslememiştir. O din aşığı aşk duygusunun en üst tabakasına ulaşmış ender insanlardandır. Türkistan’da Hoca Ahmet Yesevi’ye Türkistanın büyüğü olarak bakılmakta ilim, irfan sahibi din aşığı, bir alim olarak saygı duyulmaktaydı.

Hoca Ahmet Yesevi dünyanın kötülüklerini, dünya malının zararlarını, hırs ve kıskançlığın insanları kötü yola sürükleyeceğini ve insanları kötü sondan başka bir şeyin beklemeyeceğini diyar diyar gezerek insanlara kendine has üslubuyla anlatıyor içindeki Allah ve peygamber sevgisini mantığa dayalı, iman gücüyle kıssadan hikayeler ve şiirler ile anlatıyor bunları anlatırken ve kendine özgü sözleri söylerken insanların kolaylıkla anlayabileceği sade bir dil kullanıyordu.

Hoca Ahmet Yesevî’nin söylemiş olduğu hikmetli sözleri, Divan-ı Hikmet isimli eserde toplanmıştır. Daha sonra­ki asırlarda yaşamış pek çok şaire ilham kaynağı olan bu eser, günümüzde hâlâ elden ele dolaşmakta ve okunmaktadır. Hoca Ahmet Yesevî, Türkistan’ın Yesi şeh­rinde 1166 yılında vefat etmiştir.

Ahmet Yesevi ise öğretisini hocası Arslan Baba’dan aldığı “ehl-i beyt” sevgisi ve bu doğrultudaki tasavvuf anlayışı üzerine kurdu.

13. yüzyıl ile Anadolu’nun içlerine ve Balkanlara kadar yayılan Yesevilik Tarikatının etkisiyle Bektaşilik, Babailik, ve Haydarilik tarikatları kurularak İslam dini akın akın şehirlere, ülkelere ve kıtalara yayılmaya başladı. Yine Anadolu’da; Yunus Emre, Hacı Bektaşı Veli, Osmanlı devletinin kurucusu olan Osman Bey’in Kayınbabası Şeyh Edebali, Orhan Gazi döneminde Geyikli Baba gibi büyük alimler çıkış noktaları araştırıldığında Hoca Ahmet Yesevi‘nin Anadolu’ya gönderdiği halifleri tarafından yetiştirimiş olduğu anlaşılmaktadır. Ahmet Yesevi Türkçe’ye önem vermiş tasavvuf alanındaki düşüncelerini, yazdığı şiirleri ki, sonradan kitap haline getirilerek Divan-ı Hikmet ismini alacaktır, Türkçe ve çok sade bir yazım şekliyle yazmıştır.

Ahmet Yesevi’nin Günlük Yaşantısı


Bir günü üç’e ayırarak zamanı çok iyi değerlendiren Ahmet Yesevi, birinci bölümde çoğu zamanını ibadete ayırır, ikinci bölümünde ise talebelerine zahiri ve batıni ilimlerini öğretir, üçüncü bölümde ise helal yoldan geçimini sağlamak için kendi yaptığı tahta kaşıkları satmak ile uğraşırdı. Döneminde yaşayan bazı alimler Ahmet Yesevi’yi zikir şeklinden dolayı eleştirmişlerdir. Yesevi ise bütün bu eleştirilere karşılık yazdığı şiirlerde dönemindeki sahte alimleri açık etmiştir. Sohbetlerinde, vaazlarında ve şiirlerinde Allah sevgisi, peygamber sevgisi gibi konulara sıkça yer veren Yesevi, İslam dininin güzelliklerini de yine şiirleriyle ve kısa hikayeleriyle insanlara anlatmaya çalışmıştır. İyi insan olmanın güzelliklerini, fakire bakmanın sevabını, yetim çocuğun başını okşamanın erdemini vaazlarında sıkça dile getiren Yesevi insanların gönlüne iyilik aşısı yapmaya çalışan ve Müslümanlığın büyük bir coğrafyaya yayılmasını sağlayan maneviyatı çok yüksek olan erdemli bir kişidir. Bir rivayete göre Ahmet Yesevi yaşı ilerlediğinde kendi evinin altında yer alan bir alana oda yaptırıp burada kendini terbiye edercesine ibadet edip tefekkür edermiş.

Ahmet Yesevi’nin Soyu


Ahmet Yesevi’nin soy kütüğü bir hayli merak edilmektedir. Tarihi kaynaklara göre Ahmet Yesevi’nin İbrahim adında sadece bir oğlu olmuş, o da Ahmet Yesevi’nin sağlığında genç yaşta vefat etmiştir. Ahmet Yesevi’nin soyu kızı Gevher hatun sayesinde devam etmiştir. Ahmet Yesevi’nin ölümünden sonra tarihin bir çok döneminde kendilerinin Yesevi’nin soyundan geldiğini söyleyen kişiler olmuş, bunların bilinen en ünlüleri ise en başta Evliya Çelebi, Şair Ata Semerkantlı Şeyh Zekeriya’dır.

İran ve çevresinde güçlü bir imparatorluk kuran Türk komutan Timur, o dönemde Yesevi’nin kabrini ziyaret ederek, kabrinin üstüne türbe yaptırmış, bir kaç yıl içinde de o türbenin yanına dergahın da inşa edilmesiyle Ahmet Yesevi’nin türbesi bir külliyeye dönüşmüştür. Bugün günümüzde Orta Asya’nın en çok ziyaret edilen yerleri arasında bulunan Ahmet Yesevi türbesi Kazakistan’da bulunmaktadır.

Ahmet Yesevi’nin Eserleri


♦ Dîvân-ı Hikmet
♦ Fakrnâme
♦ Risâle der Âdâb-ı Tarîkat
♦ Risâle der Makâmât-ı Erba‘în

Konu Hakkında Bilgilendirici Video


Yorum

Yorum

Yorum Ekle

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Genel Genel