Bakır İşlemeciliği (Bakırcılık Mesleği) | Türk Bilgin

Bakır İşlemeciliği (Bakırcılık Mesleği)

Bakır İşlemeciliği

Bakırın bulunması tarih öncesine uzanıyor ve alet, silah yapımında kullanılan ilk maden olduğu da biliniyor. Son yıllarda arkeolojik kazılarda elde edilen somut veriler, dünyada ilk kez madenciliğin günümüzden yaklaşık 10 bin yıl önce Anadolu’da Çayönü’nde başladığını kanıtlıyor. Nitekim ilk üreticiliğe geçiş evresine ait önemli bir kültür merkezi olan Çatalhöyük’te, M.Ö.7. bin yılda ilk
arıtılma işleminin gerçekleştirildiği de anlaşılıyor. Tabiatta yaygın olarak bulunan bakır cevheri, arıtılan madenlerin başında geliyor. Yapılan kazıların sonuçlarına göre, madencilikte ilk adım olan “tavla­ma” işleminin, yani madeni ısıtarak yumuşatıp işlenir hale getirme usulünün ilk kez Anadolu insanı tarafından gerçekleştirildiği bilin­mekte.

Düz levha şeklinde elde bulunan bakırın çekiçle çukurlaştırılıp, sopayla dövüldükten sonra, şimşir ağacından yapılan örste kenarlarını kaldırmak suretiyle şekle soku­lup kazan, tepsi, güğüm, bakraç, tas vb. haline getirilmesi işine ise bakırcılık denir. Bakırın yumuşak olması, onun çekiçle dövülerek sertleştirildikten sonra süslenmesi için de olanak sağlar. Bu işlemler yapıldıktan sonra bakır kalaylanır. Kalay yapıldıktan sonra süsleri ortadan kalkmaz. Kalay Olmaz­sa bakır kabın içerisine konan yemek ya da içecekler zehir haline gelir. Bakırcılık özellikle Karadeniz’de yaygındır. Hatta denilebilir ki bakırcılık Rize’nin Salarha yöresinde ilk kez yapılma­ya başlanmıştır. Bakırcılık, bakırın yumuşak olması nedeniyle ince bir işçilik gerektirmektedir. Bakırı kullanılır, ya da bir süs eşyası haline getirene kadar ustanın uyguladığı birçok işlem vardır.

Bakırcı ustası, yapacağı eşyanın, örneğin kazanın önce taslağını çıkarır. Ardından tokmakla gö­vdeyi şekillendirir. Bakır levhayı tavladıktan yani ısıttıktan sonra ay şeklindeki bir örsü, yer örsü ya da yer demiri üzerinde tahta tokmak­la çukurlaştırır Bakıra gerekli şekli verdikten sonra dip tarafın perdahlanmasına geçer. Bunun içinde örsle dip tarafı çukurlaştırır, gövde demiriyle gövde dibini, kazan örsünde şekillendirir. Gövdeyi, yer: örsüyle gövde dibi birbiriyle uyum­lu olacak şekle sokar. Bunun için tırnak makasıyla kenarları keser, bir parçayı içeriye ya da dışarıya doğru büker; bu işlemlerden sonra iş kaynağa gelmektedir. Bakırın kaynak işi için de bir takım işlem­lerden geçirilen hazırlanmış kazan gövdesi, kaynak bittikten sonra çekiçle dövülerek süsleme işlem­leri yapılır. Bakırı çekiçle vurarak süslemek, hem daha güzel, daha gösterişli hale getirmek hem de sertleştirmek için yapılır. Bu şekilde bakrrın ezilme olasılığı en aza indirgenmiş olur. Bakırcı ustası süsleme işini yaparken de birtakım şeylere dikkat etmek zorundadır. Süsleme çekiç vurarak yapıldığı için, çekiç aynı derecede, aynı güç ölçüsünde vurulmalı ve vuruş esnasında çok dikkatti olunmalıdır. Özellikle kenar vuruşlarında;yapıla­cak yanlışlar bir daha düzeltilemez.

Süsleme özgün özellikler taşıyabileceği gibi, taklit editerek de yapılabilir. Önemli olan eşyayı fabrika malından ayırt edici özelliği olan ve onu el sanatı ürünü olarak nitelememizi sağlayan süsle­menin bulunmasıdır. Bakırcılık mesleğinde çırak yetiştirmenin ayrı bir önemi vardır.. Çırak, körük çe­virmek ve çivi üretmekle işe başlar; ufak parçaları keser, yuvarlaklaştırır, çivLftatine getirir. Arkasından taslak yapmak, bakır haşlamak gelir. Bakır haşlama, çıraklıkta, ustalıkta bakırı süsleme, şekillendirme anlamına gelir. Çırak bunları öğrenince olur ve ustalığa bir adım daha yak­laşır. Metal Levha işlemeciliği yani bakırcıtik mesleğinin eski önemi kalmadığı gibi giderek yok olan meslekler grubuna dahil olmak­tadır. Bunun nedeni, üretilen malların kullanım alanlarının giderek daralması ve yerine başka maddelerin geçmesidir. Önceki devirlerde mutfakların vazgeçilmez kapkacakları olan bakırın yerini, krom, çelik, porselen, alüminyum, plastik ve cam eşya almaktadır. Bakır ve kalayın pahalı olması da bir başka olumsuz unsurdur.

Yorum

Yorum

Yorum Ekle

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Genel Genel